{"id":9224,"date":"2026-04-02T10:37:35","date_gmt":"2026-04-02T09:37:35","guid":{"rendered":"https:\/\/electoral-reform.org.uk\/?p=9224"},"modified":"2026-05-06T15:00:46","modified_gmt":"2026-05-06T14:00:46","slug":"mae-ffordd-newydd-o-bleidleisio-yn-etholiad-y-senedd-fis-mai-eleni-sut-maen-gweithio","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/electoral-reform.org.uk\/mae-ffordd-newydd-o-bleidleisio-yn-etholiad-y-senedd-fis-mai-eleni-sut-maen-gweithio\/?lang=cy","title":{"rendered":"Mae ffordd newydd o bleidleisio yn etholiad y Senedd fis Mai eleni. Sut mae\u2019n gweithio?"},"content":{"rendered":"
\n
\n

Beth bynnag fydd yn digwydd ym mis Mai, bydd etholiad nesaf y Senedd yn un hanesyddol.\u00a0Er enghraifft, mae arolygon barn diweddar wedi tynnu sylw at y posibilrwydd nad Llafur efallai fydd y blaid fwyaf yn y Senedd am y tro cyntaf.\u00a0Ond nid dim ond pwy sy\u2019n eistedd yn y Siambr a allai newid.\u00a0Ond nid dim ond pwy sy\u2019n eistedd yn y Siambr a allai newid.<\/p>\n

Mae\u2019r ffordd rydyn ni\u2019n pleidleisio dros ein Haelodau o\u2019r Senedd (ASau) hefyd ar fin newid, gyda\u2019r system \u2018rhestr gyfrannol gaeedig\u2019 newydd.\u00a0Ac eto, nid yw llawer o bleidleiswyr yn gwbl ymwybodol o hyd o sut mae\u2019r system newydd yn gweithio.<\/p>\n

Sut mae etholiadau\u2019r Senedd wedi gweithio hyd yma?<\/strong><\/h3>\n

Ers ei chreu, mae\u2019r Senedd wedi defnyddio system gymysg.\u00a0Roedd 40 o Aelodau yn cael eu hethol gan ddefnyddio dull San Steffan, sef y drefn Cyntaf i\u2019r Felin, ac etholwyd yr 20 arall drwy system gyfrannol gyda\u2019r nod o gydbwyso pethau.<\/p>\n

Heb ddigon o aelodau i graffu\u2019n iawn ar y ddeddfwriaeth sy\u2019n mynd drwy\u2019r Senedd, roedd y system wastad yn dioddef o ddiffyg capasiti \u2013 yn enwedig o\u2019i gymharu \u00e2 Senedd yr Alban gyda 129 o seddi a Chynulliad Gogledd Iwerddon gyda 90 o seddi.\u00a0Pan bleidleisiodd Aelodau o\u2019r Senedd dros gynyddu maint y Senedd i 96 o aelodau er mwyn cyfateb \u00e2\u2019u llwyth gwaith yn well, cododd y cwestiwn anochel ynghylch sut y dylid ethol yr aelodau newydd hyn. Penderfynodd Aelodau o\u2019r Senedd fabwysiadu system \u2018rhestr gyfrannol gaeedig\u2019.<\/p>\n

Sut mae\u2019r system newydd yn gweithio<\/strong><\/h3>\n

Bydd Cymru\u2019n cael ei rhannu\u2019n 16 etholaeth newydd, pob un yn ethol chwe Aelod o\u2019r Senedd. Yn hytrach na chael dwy bleidlais, dim ond un bleidlais a gewch yn awr.\u00a0Gallwch bleidleisio dros blaid neu ymgeisydd annibynnol. Mae seddi wedyn yn cael eu rhannu ar sail faint o bleidleisiau mae pob plaid yn ei chael.<\/p>\n

Gadewch i ni ddadansoddi sut mae \u2018rhestr gyfrannol gaeedig\u2019 yn gweithio\u2019n ymarferol.<\/p>\n

Beth yw ystyr cyfrannol?<\/strong>\u00a0<\/strong><\/h3>\n

O dan y dull newydd, mae seddi\u2019n cael eu dyrannu yn \u00f4l cyfran y bleidlais ym mhob etholaeth. Os bydd plaid yn ennill hanner y bleidlais, mae\u2019n debygol o ennill tair o bob chwe sedd.<\/p>\n

Mae\u2019r system yn defnyddio trefn o\u2019r enw y dull D\u2019Hondt, ar \u00f4l ei dyfeisiwr, i benderfynu pwy sy\u2019n cael pob sedd.<\/p>\n

Mae cyfrif yn digwydd mewn rowndiau, gyda\u2019r parti sydd \u00e2\u2019r cyfanswm uchaf ym mhob rownd yn ennill AS. Ar \u00f4l pob rownd, maen nhw\u2019n rhannu nifer y pleidleisiau a fwriwyd dros bob plaid \u00e2 nifer y seddi maen nhw eisoes wedi\u2019u hennill, ac yn ychwanegu un, ac mae\u2019r blaid sydd \u00e2\u2019r nifer fwyaf o bleidleisiau yna\u2019n ennill yr AS nesaf.\u00a0Mae\u2019r broses hon yn parhau nes bydd pob un o\u2019r 6 sedd wedi\u2019u llenwi.<\/p>\n

Beth yw\u2019r rhestr?<\/strong>\u00a0<\/strong><\/h3>\n

Mae gan bleidiau restr o ymgeiswyr ar gyfer pob etholaeth.\u00a0Caiff y rhain eu cyhoeddi ymlaen llaw a\u2019u hargraffu ar y papur pleidleisio.\u00a0Os bydd plaid yn ennill un sedd, yr ymgeisydd sydd ar frig y rhestr sy\u2019n cael ei ethol.\u00a0Os byddant yn ennill tri, y tri uchaf ar restr y blaid honno fydd Aelodau o\u2019r Senedd.<\/p>\n

Gall ymgeiswyr annibynnol sefyll hefyd. Ac os ydyn nhw\u2019n cael digon o gefnogaeth, gallan nhw ennill sedd yn yr un ffordd.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<\/div>\n

<\/p>\n

\n\t\"New
\n\t<\/figure>\n

<\/p>\n

\n
\n

Beth mae rhestr gaeedig yn ei olygu?<\/strong>\u00a0<\/strong><\/h3>\n

Rhan olaf y rhestr gyfrannol gaeedig yw\u2019r ffaith nad yw pleidleiswyr yn cael dweud eu dweud ynghylch pwy yw\u2019r ymgeisydd gorau ar gyfer pob plaid \u2013 mae trefn y rhestr wedi cael ei \u2018chau\u2019 a does dim modd ei newid.\u00a0Mae hyn yn eithaf prin mewn gwledydd sydd \u00e2 systemau tebyg, ac mae gan y rheini sy\u2019n defnyddio rhestrau \u2018caeedig\u2019 fel Portiwgal ymgyrchwyr democratiaeth yn ymladd yn eu herbyn.<\/p>\n

Dewis arall yw rhestr \u2018Agored\u2019, lle gall pleidleiswyr bleidleisio dros eu hoff ymgeisydd, ac mae\u2019r rhestr yn cael ei threfnu ar sail hyn. Yr ymgeisydd mwyaf poblogaidd o bob plaid sydd ar y brig o ran dosbarthu seddi.\u00a0Opsiwn arall yw\u2019r Bleidlais Sengl Drosglwyddadwy, lle mae pleidleiswyr yn rhoi\u2019r ymgeiswyr mewn trefn.<\/p>\n

Beth fydd hyn yn ei olygu i mi?<\/strong>\u00a0<\/strong><\/h3>\n

Yn San Steffan, mae gennych un Aelod Seneddol lleol yn eich cynrychioli, ac yn aml iawn bydd hwn yn rhywun na wnaethoch bleidleisio drosto ac nid yw\u2019n cynrychioli eich safbwynt na\u2019ch gwerthoedd.\u00a0Yn y Senedd newydd, oherwydd bod y system yn dyrannu pob sedd ar sail cyfran y bleidlais, rydych chi\u2019n llawer mwy tebygol o gael cynrychiolydd, yn yr achos hwn AS o\u2019r blaid y gwnaethoch bleidleisio drosti, a fydd yn brwydro drosoch chi.<\/p>\n

Ond, beth os nad ydych chi\u2019n hoffi\u2019r ymgeisydd mae plaid wedi\u2019i roi ar frig ei rhestr?\u00a0Gwnaethom ni,y Pwyllgor ar Ddiwygio Etholiadol y Senedd a\u2019r Panel Arbenigol ar Ddiwygio Etholiadol y Cynulliad i gyd argymell y dull Pleidlais Sengl Drosglwyddadwy<\/a> gan y byddai wedi rhoi mwy o ddylanwad i bleidleiswyr, ond penderfynodd Aelodau o\u2019r Senedd yn ei erbyn.\u00a0Ar \u00f4l etholiad nesaf y Senedd ym mis Mai 2026, bydd Aelodau o\u2019r Senedd yn cael cyfle i adolygu\u2019r system rhestr gaeedig, a byddwn yn dadlau nad yw rhestrau \u2018caeedig\u2019 yn ddigon da i bleidleiswyr Cymru ddal Aelodau o\u2019r Senedd i gyfrif.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Beth bynnag fydd yn digwydd ym mis Mai, bydd etholiad nesaf y Senedd yn un hanesyddol.\u00a0Er enghraifft, mae arolygon barn diweddar wedi tynnu sylw at y posibilrwydd nad Llafur efallai fydd y blaid fwyaf yn y Senedd am y tro cyntaf.\u00a0Ond nid dim ond pwy sy\u2019n eistedd yn y Siambr a allai newid.\u00a0Ond nid dim […]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":5733,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[165,166],"tags":[],"class_list":["post-9224","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ers-cymru-cy","category-senedd","feature-category-eich-cwestiynau","feature-category-ers-cymru-cy"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/electoral-reform.org.uk\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9224","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/electoral-reform.org.uk\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/electoral-reform.org.uk\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/electoral-reform.org.uk\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/electoral-reform.org.uk\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9224"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/electoral-reform.org.uk\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9224\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/electoral-reform.org.uk\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5733"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/electoral-reform.org.uk\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9224"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/electoral-reform.org.uk\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9224"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/electoral-reform.org.uk\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9224"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}